Ανατροπή: Πιες καφέ για να κοιμάσαι καλύτερα, λέει μελέτη

Όσοι πίνουν καφές σε καθημερινή βάση κοιμούνται λίγο λιγότερο, αλλά ο ύπνος τους γίνεται πιο βαθύς. Αυτό υποδηλώνει ότι ο εγκέφαλος ίσως έχει τη δυνατότητα να εξισορροπεί την επίδραση της καφεΐνης, ενισχύοντας την ποιότητα του ύπνου όταν η διάρκεια μειώνεται. Η έρευνα, που δημοσιεύεται στο περιοδικό Journal of Psychopharmacology βασίζεται σε μεγάλες βάσεις δεδομένων και αποτυπώνει μια πιο ρεαλιστική εικόνα για το πώς λειτουργεί ο οργανισμός.

Η καφεΐνη είναι συστατικό πολλών ροφημάτων, καθώς περιέχεται στον καφέ, στο τσάι, τη σοκολάτα, αλλά και στα ενεργειακά ποτά. Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, σύμφωνα με μετρήσεις σε λύματα ευρωπαϊκών πόλεων, η μέση κατανάλωση κυμαίνεται μεταξύ 86 και 263 mg ημερησίως, δηλαδή περίπου ένα έως τρία φλιτζάνια καφέ. Παρά την ευρεία χρήση της, οι συνέπειες της μακροχρόνιας πρόσληψης παραμένουν ασαφείς, ειδικά όταν μιλάμε για τη σχέση της με τον ύπνο και την ποιότητά του.

Πώς μετρήθηκε η επίδραση της καφεΐνης στον πραγματικό ύπνο

Πολλές προηγούμενες μελέτες εξέτασαν την καφεΐνη σε ελεγχόμενες συνθήκες (εργαστηριακά). Τα αποτελέσματα ήταν ξεκάθαρα: καθυστερημένος ύπνος και συχνές διακοπές. Όμως αυτή η προσέγγιση δεν αντικατοπτρίζει το πώς πίνουν καφέ οι περισσότεροι — καθημερινά και για πολλά χρόνια. Γι’ αυτό η νέα έρευνα στράφηκε σε πραγματικά δεδομένα. Οι επιστήμονες ανέλυσαν στοιχεία από σχεδόν μισό εκατομμύριο άτομα στο UK Biobank, συνδυάζοντας γενετικό προφίλ και καθημερινές συνήθειες καφέ. Παράλληλα, μελέτησαν δεδομένα από 1.702 εθελοντές στην Ελβετία, οι οποίοι κοιμήθηκαν με συσκευές πολυυπνογραφίας στο σπίτι τους. Αυτή η μέθοδος επιτρέπει εκτίμηση της πραγματικής εγκεφαλικής δραστηριότητας στη διάρκεια του ύπνου, προσφέροντας μια πλήρη εικόνα για το τι συμβαίνει πέρα από όσα δηλώνουν οι συμμετέχοντες.

Σύμφωνα με τη μελέτη, όσοι έπιναν τέσσερα ή περισσότερα ροφήματα με καφεΐνη την ημέρα κοιμούνταν κατά μέσο όρο 11–13 λεπτά λιγότερο από εκείνους που κατανάλωναν έως τρία. Παρότι κάποιες γενετικές αναλύσεις έδειξαν μεγαλύτερη μείωση, οι παρατηρήσεις έδειξαν μικρή διαφορά. Το εύρημα αυτό αποδεικνύει ότι η επίδραση της καφεΐνης στη διάρκεια του ύπνου είναι υπαρκτή αλλά όχι μεγάλη, ειδικά σε ανθρώπους που έχουν χρόνια σταθερή κατανάλωση.

Οι αλλαγές που είδαν οι επιστήμονες στη διάρκεια και στο βάθος του ύπνου

Οι καταγραφές εγκεφαλικών κυμάτων έδειξαν ότι οι συστηματικοί καταναλωτές καφεΐνης εμφάνιζαν ισχυρότερη δραστηριότητα στην περιοχή των αργών κυμάτων, που χαρακτηρίζει τον πιο αναζωογονητικό ύπνο. Αυτή η ενίσχυση υποδηλώνει ότι ο οργανισμός μπορεί να αντισταθμίζει τη μικρή μείωση στη διάρκεια, αυξάνοντας την ποιότητα των κρίσιμων σταδίων του ύπνου. Επίσης πρόκειται για σαφή ένδειξη ότι ο μηχανισμός «αποκατάστασης» του ύπνου εξακολουθεί να λειτουργεί, ακόμα και σε σταθερή, καθημερινή πρόσληψη καφεΐνης. 

Παρά τις μικρές αλλαγές στη διάρκεια και τη δομή του ύπνου, όσοι πίνουν πολύ καφέ δεν ανέφεραν χειρότερη ποιότητα ύπνου ή περισσότερη υπνηλία μέσα στην ημέρα. Οι αναφορές τους ήταν σχεδόν ίδιες με εκείνων που καταναλώνουν λιγότερη καφεΐνη. Αυτό το χάσμα μεταξύ αντικειμενικών και υποκειμενικών δεδομένων δείχνει ότι ο εγκέφαλος ίσως αξιοποιεί πιο βαθύ ύπνο ώστε οι άνθρωποι να νιώθουν εξίσου ξεκούραστοι.

Εν κατακλείδι

Οι επιστήμονες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι με βάση τα ευρήματα, η καθημερινή καφεΐνη δεν φαίνεται να πλήττει ουσιαστικά την ποιότητα του ύπνου (αν και δεν γνωρίζουμε αν η ενισχυμένη «βαθιά» φάση κρύβει κάποιο μακροπρόθεσμο κόστος).